(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.215. అధ్యాయః 215
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
ఈశ్వరేణ పార్వతీంప్రతి రాజ్ఞాం మృగయాయాం మృగహింసాయా ధర్మత్వప్రతిపాదనం॥ 1 ॥ తథా సదృష్టాంతప్రదర్శనం బ్రాహ్మణమహిమప్రశో సనపూర్వకం తేషాభదండ్యత్వకథనం॥ 2 ॥ తథా సామాన్యేన రాజధర్మకథనం॥ 3 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

మహేశ్వర ఉవాచ।

మృగయాత్రాం తు వక్ష్యామి శృణు తాం ధర్మిచారిణి।
మృగాన్హత్వా మహీపాలో యథా పాపైర్న లిప్యతే॥ 13-215-1(89786)
నిర్మానుషామిమాం సర్వే మృగా ఇచ్ఛంతి మేదినీం।
భక్షయంతి చ సస్యాని శాసితవ్యా నృపేణ తే॥ 13-215-2(89787)
దుష్టానాం శాసనం ధర్మః శిష్టానాం పరిపాలనం।
కర్తవ్యం భూమిపాలేన నిత్యం కార్యేషు చార్జవం।
స్వర్గం మృగాశ్చ గచ్ఛంతి స్వయం నృపతినా హతాః॥ 13-215-3(89788)
యథా గావో హ్యగోపాలాస్తథా రాష్ట్రమనాయకం।
తస్మాదంశాస్తు దేవానాం గంధర్వోరగరక్షసాం।
రాజ్యే నియుక్తా రాష్ట్రేషు ప్రజాపాలనకారణాత్॥ 13-215-4(89789)
అశిష్టశాసనే చైవ శిష్టానాం పరిపాలనే।
తేషాం చర్యాం ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామనుపూర్వశః॥ 13-215-5(89790)
యథా ప్రచరతాం తేషాం పార్థివానాం యశస్వినాం।
రాష్ట్రం ధర్మో ధనం చైవ యశః కీర్తిశ్చ వర్ధతే॥ 13-215-6(89791)
నృపాణాం పూర్వమేవాయం ధర్మో ధర్మభృతాంవర।
సభాప్రపాతటాకాని దేవతాయతనాని చ।
బ్రాహ్మణావసథాశ్చైవ కర్తవ్యా నృపసత్తమైః॥ 13-215-7(89792)
బ్రాహ్మణా నావమంతవ్యా భస్మచ్ఛన్నా ఇవాగ్నయః।
కులముత్సాదయేయుస్తే క్రోధావిష్టా ద్విజాతయః॥ 13-215-8(89793)
ధ్మాయమానో యతా హ్యగ్నిర్నిర్దహేత్సర్వమింధనం।
తథా క్రోధాగ్నినా విప్రా దహేయుః పృథివీమిమాం।
న హి విప్రేషు క్రుద్ధేషు రాజ్యం భుంజంతి భూమిపాః॥ 13-215-9(89794)
పరిభూయ ద్విజాన్మోహాద్వాతాపినహుషాదయః।
సబంధుమిత్రా నష్టాస్తే దగ్ధా బ్రాహ్మణమన్యుభిః।
శరీరం చాపి శక్రస్య కృతం భగనిరంతరం॥ 13-215-10(89795)
తతో దేవగణాః సర్వే ఇంద్రస్యార్థే మహామునిం।
ప్రసాదం కారయామాసుః ప్రణాసస్తుతివందనైః॥ 13-215-11(89796)
తేన ప్రీతేన సుశ్రోణి గౌతమేన మహాత్మనా।
తచ్ఛరీరం తు శక్రస్య సహస్రభగచిహ్నితం।
కృతం నేత్రసహస్రేణ క్షణేనైవ నిరంతరం॥ 13-215-12(89797)
ఛిత్త్వా మేషస్య వృషణౌ గౌతమేనాభిమంత్రితౌ।
ఇంద్రస్య వృషణౌ భూత్వా క్షిప్రం వై శ్లేషమాగతౌ॥ 13-215-13(89798)
ఏవం విప్రేషు క్రుద్ధేషు దేవరాజః శతక్రతుః।
అశక్తః శాసితుం రాజ్యం కింపునర్మానుషా భువి॥ 13-215-14(89799)
క్రోధావిష్టో దహేద్విప్రః శుష్కేంధనమివానలః।
భస్మీకృత్య జగత్సర్వం సృజేదన్యజ్జగత్పునః॥ 13-215-15(89800)
అదేవానపి దేవాన్స కుర్యాద్దేవానదేవతాః।
తస్మాన్నోత్పాదయేన్మన్యుం మన్యుప్రహరణా ద్విజాః॥ 13-215-16(89801)
మహత్స్వప్యపరాధేషు శాసనం నార్హతి ద్విజః।
న చ శస్త్రనిపాతాని న చ ప్రాణైర్వియోజనం।
దృశ్యతే త్రిషు లోకేషు బ్రాహ్మమానామనిందితే॥ 13-215-17(89802)
క్రోధాశ్చ విపులా ఘోరాః ప్రసాదాశ్చాప్యనుత్తమాః।
తస్మాన్నోత్పాదయేత్క్రోధం నిత్యం పూజ్యా ద్విజాతయః॥ 13-215-18(89803)
దృశ్యతే న స లోకేఽస్మిన్భూతే వాఽథ భవిష్యతి।
క్రుద్ధేషు యో వై విప్రేషు రాజ్యం భుంక్తే నరాధిపః॥ 13-215-19(89804)
న చైవాపహసేద్విప్రాన్ని చైవోపాలభేచ్చ తాన్।
కాలమాసాద్య కుప్యేచ్చ కాలే కుర్యాదనుగ్రహం॥ 13-215-20(89805)
సంప్రహాసశ్చ భృత్యేషు న కర్తవ్యో నరాధిపైః।
లఘుత్వం చైవ ప్రాప్నోతి ఆజ్ఞా చాస్య నివర్తతే॥ 13-215-21(89806)
భృత్యానాం సంప్రహాసేన పార్థివః పరిభూయతే।
అయాచ్యాని చ యాచంతి అవక్తవ్యం బ్రువంతి చ॥ 13-215-22(89807)
పూర్వమప్యర్పితైర్లోభైః పరితోషం న యాంతి తే।
తస్మాద్భృత్యేషు నృపతిః సంప్రహాసం వివర్జయేత్॥ 13-215-23(89808)
న విశ్వసేదవిశ్వస్తే విశ్వస్తే నాతివిశ్వసేత్।
సగోత్రేషు విశేషేణ సర్వోపాయైర్న విశ్వసేత్॥ 13-215-24(89809)
విశ్వాసాద్భయముత్పన్నం హన్యాద్వృక్షమివాశనిః।
ప్రమాదాద్ధన్యతే రాజా లోభేన చ వశీకృతః।
తస్మాత్ప్రమాదం లోభం చ న చ కుర్యాన్న విశ్వసేత్॥ 13-215-25(89810)
భయార్తానాం భయత్రాతా దీనానుగ్రహకారణాత్।
కార్యాకార్యవిశేషజ్ఞో నిత్యం రాష్ట్రహితే రతః॥ 13-215-26(89811)
సత్యసంధః స్థితో రాజ్యే ప్రజాపాలనతత్పరః।
అలుబ్ధో న్యాయవాదీ చ షడ్భాగముపజీవతి॥ 13-215-27(89812)
కార్యాకార్యవిశేషజ్ఞః సర్వం ధర్మేణ పశ్యతి।
స్వరాష్ట్రేషు దయాం కుర్యాదకార్యే న ప్రవర్తతే॥ 13-215-28(89813)
యే చైవైనం ప్రశంసంతి యే చ నిందంతి మానవాః।
శత్రుం చ మిత్రవత్పశ్యేదపరాధవివర్జితం। 13-215-29(89814)
అపరాధానురూపేణ దుష్టం దండేన శాసయేత్।
ధర్మః ప్రవర్తతే తత్ర యత్ర దండరుచిర్నృపః।
న ధర్మో విద్యతే తత్ర యత్ర రాజా క్షమాన్వితః॥ 13-215-30(89815)
అశిష్టశాసనం ధర్మః శిష్టానాం పరిపాలనం।
వధ్యాంశ్చ ఘాతయేద్యస్తు అవధ్యానపరిరక్షతి॥ 13-215-31(89816)
అవధ్యా బ్రాహ్మణా గావో దూతాశ్చైవ పితా తథా।
విద్యాం గ్రాహయతే యశ్చ యే చ పూర్వోపకారిణః।
స్త్రియశ్చైవ న హంతవ్యా యచ్చ సర్వాతిథిర్నరః॥ 13-215-32(89817)
ధరణీం గాం హిరణ్యం చ సిద్ధాన్నం చ తిలాన్ఘృతం।
దదన్నిత్యం ద్విజాతిభ్యో ముచ్యతే రాజకిల్బిషాత్॥ 13-215-33(89818)
ఏవం చరతి యో నిత్యం రాజా రాష్ట్రహితే రతః।
తస్య రాష్ట్రం ధనం ధర్మో యశః కీర్తిశ్చ వర్ధతే।
న చ పాపైర్న చానర్థైర్యుజ్యతే స నరాధిపః॥ 13-215-34(89819)
షడ్భాగముపభుంజానః ప్రజా రాజా న రక్షతి।
స్వచక్రపరచక్రాభ్యాం ధర్మైర్వా విక్రమేణ వా॥ 13-215-35(89820)
నిరుద్యోగో నృపో యశ్చ పరరాష్ట్రనిఘాతనే।
స్వరాష్ట్రం నిష్ప్రతాపస్య పరచక్రేణ హన్యతే॥ 13-215-36(89821)
యత్పాపం సకలం రాజా హతరాష్ట్రః ప్రపద్యతే॥
మాతులం భాగినేయం వా మాతరం శ్వశురం గురుం। 13-215-37(89822)
పితరం వర్జయిత్వైకం హన్యాద్ధాతకమాగతం॥ 13-215-38(89823)
స్వస్య రాష్ట్రస్య రక్షార్థం యుద్యమానశ్చ యో హతః।
సంగ్రామే పరచక్రేణ శ్రూయతాం తస్య యా గతిః॥ 13-215-39(89824)
విమానేన వరారోహే అప్సరోగణసేవితః।
శక్రలోకమితో యాతి సంగ్రామే నిహతో నృపః॥ 13-215-40(89825)
యావంతో రోమకూపాః స్యుస్తస్య గాత్రేషు సుందరి।
తావద్వర్షసహస్రాణి శక్రలోకే మహీయతే॥ 13-215-41(89826)
యది వై మానుషే లోకే కదాచిదుపపద్యతే।
రాజా వా రాజమాత్రో వా భూయో భవతి వీర్యవాన్॥ 13-215-42(89827)
తస్మాద్యత్నేన కర్తవ్యం స్వరాష్ట్రపరిపాలనం।
వ్యవహారాశ్చ చారశ్చ సతతం సత్యసంధతా॥ 13-215-43(89828)
అప్రమాదః ప్రమోదశ్చ వ్యవసాయేఽప్యచండతా।
భరణం చైవ భృత్యానాం వాహనానాం చ పోషణం॥ 13-215-44(89829)
యోధానాం చైవ సత్కారః కృతే కర్మణ్యమోఘతా।
శ్రేయ ఏవ నరేంద్రాణామిహ చైవ పరత్ర చ॥ ॥ 13-215-45(89830)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి పంచదశాధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 215 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-215-23 పూర్వమప్యుచితైర్లాభైరితి ఠ.పాఠః॥ 7-215-30 నాధర్మో విద్యతే తత్రేతి థ.పాఠః॥ 7-215-31 యో ఘాతయేత్ తస్యాశిష్టశాసనం ధర్మం ఇత్యన్వయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.